Czy wiesz, że aż 80% odpadów w morzach i oceanach to plastik? Unijna dyrektywa SUP ma z tym skończyć. W Polsce pojawiły się konkretne opłaty za opakowania jednorazowe, które muszą ponosić przedsiębiorcy. Czym jest ustawa o opakowaniach jednorazowych, kto podlega opłacie SUP i dlaczego warto wdrażać opakowania wielokrotnego użytku? W tym artykule znajdziesz praktyczne odpowiedzi.
Spis treści
Dyrektywa SUP – co to jest i dlaczego powstała?
Dyrektywa SUP, czyli Single-Use Plastics Directive, została przyjęta przez Parlament Europejski w 2019 roku (2019/904/UE). Jej głównym celem było przeciwdziałanie rosnącemu zanieczyszczeniu mórz i oceanów odpadami z tworzyw sztucznych. Przepisy te są odpowiedzią na alarmujące dane: plastikowe odpady stanowią większość śmieci w środowisku morskim. W efekcie, dyrektywa obejmuje ograniczenia i zakazy dotyczące jednorazowych produktów z plastiku oraz nakłada na państwa członkowskie obowiązki mające na celu zmniejszenie ich użycia.
W Polsce dyrektywa została wdrożona poprzez zmiany w ustawie o gospodarce opakowaniami oraz nowelizację przepisów środowiskowych, w tym ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu przeciwdziałania przestępczości środowiskowej (Dz.U. 2023 poz. 877).
Wprowadzono szereg nowych obowiązków dla firm oferujących produkty w opakowaniach jednorazowych, w tym konieczność pobierania opłat SUP oraz prowadzenia szczegółowej ewidencji.
Kto musi płacić opłatę SUP?
Nie każda firma jest zobowiązana do uiszczania opłat za opakowania jednorazowe, ale przepisy mają szeroki zasięg. Obowiązek ten dotyczy przedsiębiorców prowadzących działalność handlową lub gastronomiczną, którzy oferują swoim klientom produkty w jednorazowych opakowaniach wykonanych z tworzyw sztucznych – np. kubkach, pojemnikach, miseczkach czy wieczkach.
To oznacza, że zarówno właściciel małej kawiarni, jak i ogólnopolska sieć fast-foodów, muszą dostosować się do przepisów. Jeśli udostępniasz swoim klientom jednorazowe opakowania, nawet jeśli nie doliczasz za nie opłaty, wciąż masz obowiązek jej pobierania i rozliczania z urzędem marszałkowskim. W praktyce oznacza to również konieczność prowadzenia dokładnej ewidencji liczby wydanych produktów objętych opłatą SUP.
Jakie opakowania są objęte opłatą SUP?
Do grupy produktów objętych obowiązkiem poboru opłaty należą przede wszystkim jednorazowe kubki na napoje oraz pojemniki na żywność, które są wykonane częściowo lub w całości z tworzyw sztucznych. Warto podkreślić, że nie ma znaczenia, czy opakowanie jest biodegradowalne – jeśli zawiera plastik, to najprawdopodobniej podlega opłacie.
Przykład? Jeśli prowadzisz bar sałatkowy i pakujesz posiłki do przezroczystych plastikowych misek – jesteś objęty opłatą. Jeśli serwujesz kawę na wynos w plastikowym kubku z plastikowym wieczkiem – również. Co więcej, obowiązek ten dotyczy zarówno opakowań oferowanych na miejscu, jak i w sprzedaży na wynos
Ile wynosi opłata SUP i kto ją uiszcza?
Wysokość opłaty za opakowania jednorazowe została określona w rozporządzeniu Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 20 grudnia 2023 r. Przykładowe stawki to:
- 0,20 zł brutto za każdy kubek jednorazowy,
- 0,25 zł brutto za każdy pojemnik na żywność.
Ważne jest, że opłatę tę ponosi użytkownik końcowy – czyli klient – ale to przedsiębiorca odpowiada za jej pobór i rozliczenie. Musisz zatem uwzględnić opłatę SUP w cenie produktu lub dodać ją jako osobną pozycję na paragonie. Co ważne, środki te nie trafiają do Twojego budżetu – są przekazywane do właściwego urzędu marszałkowskiego.
Art. 3aa ustawy o gospodarce opakowaniami:
„Podmiot oferujący produkty jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych jest obowiązany do pobierania opłaty od użytkownika końcowego za każdy produkt udostępniony w tym opakowaniu.”
Opakowania wielokrotnego użytku – ekologiczna alternatywa
Jednym z kluczowych celów dyrektywy SUP jest promocja opakowań wielokrotnego użytku. Zgodnie z ustawą o odpadach, priorytetem w gospodarce odpadami jest zapobieganie ich powstawaniu, m.in. poprzez zastępowanie produktów jednorazowych trwałymi alternatywami.
W praktyce oznacza to, że firmy powinny dążyć do wprowadzenia rozwiązań takich jak: kubki zwrotne, pojemniki wielorazowe lub systemy depozytowe. Nie tylko ogranicza to obowiązki związane z opłatą SUP, ale może stać się także elementem budowania odpowiedzialnej marki. Klienci coraz częściej doceniają działania proekologiczne i są skłonni zapłacić więcej za usługę, która nie szkodzi środowisku.
Rejestr BDO i obowiązki sprawozdawcze
Przedsiębiorcy objęci przepisami muszą być wpisani do rejestru BDO (Baza Danych o Produktach i Opakowaniach oraz o Gospodarce Odpadami). Należy prowadzić ewidencję liczby wydanych opakowań jednorazowych oraz przekazać roczne sprawozdanie do właściwego urzędu marszałkowskiego.
Sprawozdanie za dany rok należy złożyć do 15 marca roku następnego. Za brak wpisu do rejestru lub nieprzekazanie danych grożą surowe kary finansowe – nawet do kilkudziesięciu tysięcy złotych.
Art. 73 ust. 1 ustawy o odpadach:
„Podmioty objęte obowiązkiem prowadzenia ewidencji odpadów […] są zobowiązane do wpisu do rejestru BDO oraz składania rocznych sprawozdań.”
Jakie są konsekwencje nieprzestrzegania przepisów?
Zignorowanie obowiązku pobierania opłaty SUP może skutkować surowymi sankcjami. Przewidziano kary zarówno administracyjne, jak i finansowe – m.in. grzywny, decyzje nakazujące uzupełnienie zaległości oraz wpisy do rejestru naruszeń środowiskowych. Co więcej, odpowiedzialność ponosi nie tylko osoba fizyczna prowadząca działalność, ale również członkowie zarządu spółek.
Pamiętaj – w przypadku kontroli urzędu marszałkowskiego konieczne będzie przedstawienie dokumentacji potwierdzającej ilość wydanych opakowań i wysokość pobranych opłat.
Podsumowanie i rekomendacje
Dyrektywa SUP to nie tylko obowiązki – to szansa na rozwój nowoczesnego, zrównoważonego biznesu. Opłaty za opakowania jednorazowe są narzędziem prawnym, które ma skłonić do zmiany przyzwyczajeń. Opakowania wielokrotnego użytku stają się standardem w firmach świadomych społecznie.
